Column: De burger echt centraal

May 15, 2020
157 keer bekeken 3 comments

Mijn persoonlijke motivatie om decennia geleden de politieke arena te betreden was heel egoïstisch: ik wilde niet dat de gemeente zich bemoeide met zaken die ik als burger zelf zou kunnen behartigen of die ‘de markt’ wel op zou kunnen pakken.

Onno Hoes

Vele jaren en bestuurlijke functies later heb ik nog steeds diezelfde motivatie. De burger centraal. De casussen over woningbouw, energietransitie en geestelijke gezondheidszorg hebben mij daarin nog eens gesterkt.

Voor welk probleem zoeken we een oplossing en is die oplossing de beste vanuit burgerperspectief? Binnen alle drie de genoemde thema’s is sprake van een enorme hoeveelheid aan (semi) -overheidspartijen, maatschappelijke organisaties en marktpartijen. Een andere overeenkomst is dat ze mij rechtstreeks als burger raken: in het geval ik zelf wil bepalen waar en hoe ik wil wonen, wanneer en welke geestelijke zorg ik nodig heb en hoe ik een bijdrage kan leveren aan een duurzame wereld.

Binnen de Studiegroep kijken we specifiek hoe we de processen vanuit dat perspectief effectiever en efficiënter kunnen organiseren. Als individuele burger zoek ik naar een wijze van organiseren die recht doet aan mijn belang, mijn bijdrage aan het algemeen belang en, heel plat, mijn portemonnee. En dan wil ik dus ook rechtstreekse zeggenschap hebben op de partijen die dit voor mij organiseren.

Maar wie gaat er echt over welke woning waar komt, of over de juiste schaal van de zorg, of over de wijze waarop energietransitie plaatsvindt?! Dat is een diffuus samenspel geworden tussen drie overheidslagen en tientallen organisaties. 

Als helder is wie waarover gaat, dan kan ik als burger daar mijn invloed op uitoefenen. En aangezien ik sterk geloof in de nabijheid van de lokale volksvertegenwoordigers staat voor mij de gemeente(raad) centraal. Maar dan moet die er ook echt over gaan! En als het probleem groter is dan mijn gemeente en het beter op regionaal niveau besloten kan worden wil ik dus ook daar mijn invloed op hebben. En dat krijg ik nooit goed georganiseerd via de bekende WGR-constructies, want daar heb ik als burger geen invloed op en mijn volksvertegenwoordigers ook nauwelijks.

Dat betekent in mijn ogen dat we ofwel inwoners van kleinere gemeenten ook een stem geven in het bestuur van de centrale stad ofwel regionale bestuursorganen oprichten die democratisch gekozen zijn. Er is voor mij wel een belangrijke voorwaarde aan verbonden. Niet iedere bestuurslaag krijgt een open huishouding. Sommige (kleine) gemeenten hebben takenpakket A, andere (grotere) gemeenten takenpakket B en nog weer grotere hebben takenpakket C. Als we dat ook met provincies doen dan heeft de ene provincies een groter pakket dan de andere, maar dat sluit niet uit dat binnen die grote provincie of tussen kleine provincies democratische samenwerkingsverbanden komen. Randvoorwaarde is ook dat ieder orgaan naast een basisbedrag van het rijk ook een eigen belastingheffing kan opleggen.

Wordt dit een bestuurlijke spaghetti? Zolang we helder zijn in wie waarover gaat is het misschien wat meer organiseren maar wel helderder voor de burger. En laat ik nou net om die reden de politiek in zijn gegaan!

Images

3  Comments

Herman Mensen May 19, 2020

Een boeiende beschouwing van Onno Hoes. Om bij het begin te beginnen: mijn persoonlijke motivatie om destijds politiek actief te worden kent een andere insteek: ik geloof in de kracht, het organiserend vermogen en het verantwoordelijksheidsbesef van burgers en de samenleving, maar op bepaalde terreinen, dan wel tot op zekere hoogte, schiet dit tekort en is het nodig dat de overheid waarborgen creëert en sturend, dan wel corrigerend  optreedt. Gegeven die belangrijke taken en verantwoordelijkheden van de overheid kunnen veel zaken prima dichtbij de mensen worden aangepakt door de gemeentelijke overheid. Waar nodig, bijvoorbeeld als het doelmatiger en goedkoper kan, of als er bijvoorbeeld rechtseenheid en rechtsgelijkheid moet zijn, kan het nodig zijn om vraagstukken binnen de samenleving op een centraler niveau te regelen. Voor mij is van belang: a. dat de besluitvorming door de overheid - ongeacht welke bestuurslaag - democratisch gelegitimeerd is en b. dat iedere bestuurslaag ook voldoende afwegingsruimte heeft (en een open huishouding). Er moet immers ook politiek bedreven kunnen worden en er moeten keuzes gemaakt kunnen worden. De bestuurlijke hoofdstructuur die we kennen vormt een belangrijke waarborg voor volwaardige democratische besluitvorming (en dus geen doel op zich). Vanuit dat vertrekpunt plaats ik drie kanttekeningen.

1. In de eerste plaats doen allerlei samenwerkingsverbanden en hulpstructuren afbreuk aan de politieke afwegingsruimte en de democratische legitimatie. Zo heeft bijvoorbeeld de Corona-crisis het democratisch tekort laten zien van de noodverordeningen van de regioburgemeesters (en impliciet ook de van de onvolkomen benoemingswijze van de voorzitters van de veiligheidsregio's). Als het gaat om de keuze tussen schaalvergroting of functionele hulpstructuren kies ik omwille van de kwaliteit van onzee politiek en democratie voor schaalvergroting.

2. In de eerste plaats ben ik van mening dat het bestuurlijk potentieel van onze provincies onvolledig wordt benut, zeker buiten de Randstad, maar ook in het algemeen. Tussen gemeenten en Rijk is een bonte verzameling van bestuursvormen gecreëerd, waar de provincie er één van is. Provincies ervaren bestuurlijke drukte en beleidsconcurrentie van andere bestuursvormen op bovenlokaal niveau. Daar zouden we met zijn allen eens kritisch naar moeten kijken. Daarnaast zijn er wellicht nog diverse bevoegdheden die van het Rijk naar provincies kunnen worden gedecentraliseerd (Waarom bijv geen getrapte financiële verhouding, als het gaat om de verdeling van de algemene uitkering aan gemeenten?).

3. In de derde plaats laat mijn pleidooi voor de bestuurlijke hoofdstructuur onverlet dat in delen van het land er ook aanleiding kan zijn om te kijken of er bestuurlijke modellen zijn die de slagkracht van het openbaar bestuur kunnen versterken en de bestuurlijke drukte die soms wordt ervaren kan verminderen. Het Duitse model van "Kreisfreie Städte" of "Stadtkreis" acht ik de moeite van het onderzoeken waard. Een aantal grote gemeenten zou in een dergelijk model, zowel provinciale taken als gemeentelijke taken kunnen uitoefenen. De bestuurlijke spaghetti-schotel zoals door Onno Hoes geserveerd kent veel ingrediënten, maar bergt het risico in zich dat het gerecht met drie soorten gemeenten bij iedere hap zeer verschillend kan smaken. Anders gezegd: dat model bergt in mijn visie teveel rechtsonzekerheid in zich. Zo moet het wat mij betreft voor ondernemers en burgers volstrekt helder zijn waarvoor men bij het gemeentelijk loket kan aankloppen, en moet het geen zoektocht worden als een ondernemer meer wil weten over de vestigingsmogelijkheden voor zijn onderneming of als een burger als woningzoekende in aanmerking wil komen voor een urgentieverklaring. Ook uit de optiek van belastingheffing acht ik eenduidigheid in bevoegdheden van overheden wenselijk.

 

Kristel Dirkx May 22, 2020

De burger echt centraal. Onno Hoes spreekt hierover in relatie tot besluitvorming, maar dit geldt evenzeer voor het terrein van dienstverlening waarop ik vanuit het programma Mens Centraal actief ben.

Als burger wil ik maar 1 ding, namelijk dat ik goed word geholpen door de overheid. Niemand wil van het kastje naar de muur gestuurd worden, van de ene naar de andere overheidsorganisatie. Als burger wil je dat je contacten snel, makkelijk en zo soepel mogelijk verlopen. Met welke overheid die burger te maken heeft, maakt voor hem niets uit. Voor mensen is de organisatie, het specifieke overheidsonderdeel, immers geheel niet van belang. Het gaat er om wat de overheid voor hem betekent. Waar het hem direct raakt.

Het domein van dienstverlening is enorm groot. Er ligt een grote opgave om de beweging te maken naar meer menselijke maat in de dienstverlening van de gehele overheid. Digitale dienstverlening die persoonlijker, toegankelijker en begrijpelijker wordt en naadloos aansluit op persoonlijke dienstverlening op locatie voor mensen waarvoor het echt nodig is. Iedere overheidsorganisatie, gemeente, provincie, ministerie, uitvoeringsorganisatie en waterschap heeft hier mee te maken en heeft er binnen de eigen organisatie zijn handen vol aan.

Wil je als overheid de burger echt centraal stellen in je dienstverlening, dan kun je dit niet vanuit iedere organisatie afzonderlijk (blijven) doen. Overheidsdienstverlening waarin de burger centraal staat, kan alleen maar als dit gezamenlijk en dus interbestuurlijk en over de grenzen van overheidsorganisaties heen wordt aangepakt.

Wat is hiervoor nodig? Uiteraard als eerste het gesprek met burgers en ondernemers zelf over de dienstverlening van de overheid. En een gedeeld doel voor overheidsdienstverlening waar alle overheidsorganisaties zich aan binden. Het organiseren van vernieuwing op een netwerkachtige manier naast de bestaande organisatiestructuur en binnen de organisatiestructuur waar dit kan. Sturing op samenhang op het hoogste niveau, anders organiseer je bij de start al weer de nieuwe verkokering. Ondersteund door een partij zonder ‘eigen’ organisatiebelang die de verbinding vanuit dit gedeelde beeld, tussen de verschillende organisaties helpt organiseren en nieuwe verkokering helpt voorkomen. Deze verbinding ontstaat om verschillende redenen, en ik spreek uit ervaring, niet vanzelf. Daarbij is het essentieel om met burgers en ondernemers in gesprek te blijven over de dienstverlening van de overheid, zodat we als overheid zeker weten dat we de juiste stappen blijven zetten.

Kortom, Studiegroep: Wat denken jullie van een op maat gemaakte interbestuurlijke aanpak op dienstverlening? Thema 11? 

 

 

 

 

 

 

Han Polman May 23, 2020

Een mooi pleidooi van Onno Hoes. In tegenstelling tot zijn motief om destijds politiek actief te worden (waar bemoeit de overheid zich mee), vond ik dat de overheid beter moest samenwerken met de inwoners in de gemeente, waar zoveel betrokkenheid is. 

Daar moest ik aan denken tijdens een werkbezoek dat ik als commissaris van de Koning van Zeeland bracht aan een van onze mooie dorpen. Inwoners nemen zelf het initiatief om de hele straat aan de zonnepanelen te krijgen en het liefst ook van het gas af. Zonder dat ze het weten draagt de buurt zo bij aan de doelstellingen van de regionale energiestrategie. De gemeente kan het niet alleen en daarom is ondersteuning van dit soort initiatieven op Zeeuwse schaal georganiseerd. 

De aanslag voor de lokale belasting krijg je ondertussen van een intergemeentelijke organisatie waarvan de naam op geen enkele wijze verwijst naar de gemeente waar je woont. De uitvoering van jeugdzaken, de zorg en toegang naar werk is op allerlei verschillende niveaus en organisaties geregeld waardoor het lastig is voor raadsleden door de bomen het bos te zien, laat staan voor inwoners.

Niemand die zich op dit moment van de Corona-crisis trouwens afvraagt waarom de Zeeuwse veiligheidsregio bepaalt waarom nog niet alle toeristische verblijven in de gemeente helemaal open mogen. Logisch dat we dat op Zeeuwse schaal bepalen vanwege de capaciteit van de zorg in de provincie. We vinden het ook vanzelfsprekend dat klimaatmaatregelen door alle 13 gemeenten, de provincie en het waterschap samen worden genomen; het water houdt zich immers ook niet aan gemeentegrenzen. 

De lokale betrokkenheid en provinciale trots combineert goed met de schaal waarop de belangrijkste sociale, economische en fysieke uitdagingen opgepakt moeten worden.  Ondanks de versnippering van zeggenschap stroomlijnen we de samenwerking op Zeeuwse schaal als regio-provincie; in een netwerk Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) waar portefeuillehouders van alle 15 overheden elkaar in thema-overleggen ontmoeten. Bestuurlijk gaat dat steeds beter, maar het blijft nog op te grote afstand van onze volksvertegenwoordigers en inwoners.

De Rijksoverheid kan ons helpen door maatwerk toe te staan zodat we het beter en democratischer op Zeeuwse schaal kunnen organiseren, inclusief daarop afgestemde financiële afspraken over eigen inkomsten en integrale rijksfinanciering. Dat vraagt maatwerk in ons land bij de vormgeving van bestuurlijke en financiële verhoudingen, het ene gebied is immers het andere niet. In ons geval een taak- en bevoegdhedenverdeling binnen een regio-provincie waar voor de belangrijkste opgaven de democratische beleidsvorming regionaal en de uitvoering lokaal via deconcentratie plaatsvindt; dicht bij en met de inwoners samen!

 

 

Cookie settings